Awdur: John Hubert Page 1 of 5

First World War Treasure

Ennillodd un o wynebau cyfarwydd Pencader cynulleidfa cenedlaethol yn ddiweddar pan ymddangosodd a’r amser pennaf y teledu. Gwelwn Ruth Lewis yn aml o amgylch y pentref gyda ei chi Vincent, ond ym mis Mai ymaddangosodd ar BBC’s Antique Roadshow gyda item unigrhyw o hanes yn y teulu.

Mynychodd Ruth ymweliad tim y Roadshow yn y Gerddi Botaneg haf diwethaf gan fynd a chwpan bach arain wedi ei ysgythru a oedd wedi bod yn nwylo y teulu ers dros canrif. Gafaelodd y cwpan yn syth yn llygad Duncan Campbell, ond y stori tu cefn i’r cwpan sicrhaodd bydde yn ymddangos yn y darllediad a wyliwyd gan agos i 8 miliwn.

Disgrifiodd Ruth sut y cafodd y cwpan – sydd yn eiddo i’w mam Mary Thomason Bryndelyn – ei ddarganfod gan ei hen tadcu, Henry Morris, yn y ffosydd yn Ypres amser y rhyfel Byd Cyntaf. “Cafodd afael ynddo yn y ffos yn y mwd, felly ‘roedd yn frwnt ac arswydus yr olwg.” dywedodd Ruth wrth yr arbennigwr syfrydlon. “’Roedd wedi ei ddefnyddio fel cwpan i eillio tra yn y rhyfel.”

Aeth Ruth ymlaen i ddweud fel daeth y cwpan adref gan ei hen ddatcu a bron gorffen yn y bin spwriel. “Pan ddaeth adref ‘roedd mamgu yn clirio allan y bag pan ddaeth ar draws y cwpan a dywedodd ‘Beth yw hwn’ a dywedodd yntau ‘Fi ddim yn gwybod, tafla i ffwrdd, fi wedi bod yn ei ddefnyddio fel cwpan i eilio.’”

Beth bynnag doedd Mary, gwraig Henry, ddim mor siwr, eglurodd Ruth. Dywedodd hi “Fi yn meddwl mae cwpan arian yw” felly glanhaodd ef a phan ganwyd fy mam yn 1942 rhoddwyd y cwpan iddi fel anrheg bedydd. Mae yn dal gan fy mam adref yn y cwpwrdd tsieina.

‘Roedd Duncan yn amlwg wedi ei blesio gan siwrne y cwapn. “Diodlestr bach a all fod wedi ei wneud yn ond yn Ffrainc” eglurodd. “Felly, palodd eich hen dadcu hwn allan o’r mwd yn Ypres? Mwy na thebyg’roedd yn eiddo i Ffrancwr. ‘Roedd yn un o ffosydd y Ffrancwyr?”

Dywedodd Ruth wrtho fel ‘roedd y teulu wedi tybio mae cwpan gwarthol oedd, ond eglurodd Duncan fod cwpannau o’r math yma, yn Ffrainc , ym aml yn cael ei rhoi fel anrhegion bedydd. “Ar y blaen mae wedi ei ysgythru gydag enw, efallai y milwr o’r rhyfel cyntaf a gollodd ef, dywedodd wrth Ruth. “Felly mae wedi ei ailgylchu fel cwpan eillio, ac ail gylchu eto. Mae wedi ei ddefnyddio fel anrheg bedydd, yn ol i’r gwreiddiol.”

“Er yr hanes anhygoel i’r cwpan does dim angen i chi, yn anffodus, ei ysiwrio. Y gwir yw” dywedodd Duncan “does dim gwerth iddo, nid arian yw ond electroplatearian blat.”

Er hynny pwysleisiodd fod mwy nag un ffordd o werthiannu item. “Mae hwn yn esiampl gwych o hynafolyn, hen item nad yn angenrheidiol o werth ond yn werthfawr dros ben.”medddai. “Dyma’r hanes gorau am item fi wedi ei glywed ers amser maeth, mae yn eithaf teimladwy.

Dywedodd y Ruth balch “Bydd fy mam yn hapus dros ben.”

Help! Coronavirus Covid-19

Ysgol Gymunedol Cae’r Felin

Am y tro cyntaf erioed nid oes gen i newyddion o lwyddiant na weithgareddau i nodi o bethau a gwblhawyd o fewn yr ysgol. Ers diwedd Mawrth mae drysau’r ysgol wedi bod ar gau, bwrlwm y disgyblion wedi diflannu ond tu ol i ddrysau mae’r gwaith a’r bwrlwm yn parhau.

Uchafbwynt unrhyw wythnos i ni fel staff yr ysgol yw derbyn fideos neu luniau o’r disgyblion yn cwblhau tasgau neu weithgareddau – cadwch nhw i ddod blantos bach.

Mae cadw mewn cysywllt yn bwysig iawn i ni yn Cae’r Felin. Dros y Pasg fe wnaeth y staff gynhyrchu fideo – neges i’r holl blant ac wrth gwrs i ddymuno Pasg hapus. Y nod yw ceisio helpu ein rhieni gymaint a phsoibl trwy rannu syniadau a gwefannau neu lincs defnyddiol. Trwy alwadau ffon gobeithio ein bod yn medru datrys unrhyw bryderon neu broblemau.

Nid yw’r staff yn segur o bell ffordd. Maent yn darparu gweithgareddau addas i’w cwblhau adref a’r plant yn cwblhau y tasagu y neu tro a’i rhoi ar lwyfan fel gall yr athrawon farcio a bod o gymorth. Maent yn sgyrsio gyda rhieni a disgyblion trwy alwadau ffon ac wrth gwrs maent hefyd y neu troy n gofalu am blant ein gweithwyr allweddol a plant bregus mewn canolfannau hwb – rhai yn Carreg Hirfaen a’r gweddill yn Ysgol Y Ddwylan.

Arhoswn yn wythnosol am negeseuon y cynulliad o ran ein hysgolion ond yn sicr ni fydd unrhyw ysgol yn agor heb sicrhau ei fod yn ddiogel ac yn bwrpasol yn ystod yr amser rhyfedd yma. Edrychwch ymlaen i weld yr ysgol yn llawn siarad a’r iard yn llawn chwerthin a chwarae. Daw eto haul ar fryn ac edrychaf ymlaen at adrodd a dathlu unwaith yn rhagor.

Diolch i’r holl staff a’r rhieni am yr holl gefnogaeth ac amynedd.

Diolch yn Fawr Iawn

Gair byr gan obeithio eich bod yn cadw’n ddiogel ac yn iach yn y cyfnod rhyfedd o anodd hwn. Mae Covid 19 wedi newid ein byd ac er yr holl rhwystrmae wedi rhoi cyfle i ni fyfyrio a gweld gwerthoedd. Nifer fawr yn gorfod bod yn gaeth i’w Cartref tra bod eraill yn ddewr ac wedi gorfod mynd i’w gwaith yn ddyddiol er ein lles ninnau.

Diolch o galon i aelodau’r Gymuned sydd wedi bod yn Gwirfoddoli a chynorthwyo yn ystod y cyfnod hwn. Mae eich cyfraniad yn werthfawr a diolch yn fawr i chi gyd, rydych wedi arwain y ffordd er budd gofal ein pobl. Mae bod yn garedig i’n gilydd a chymryd yr amser i weud “Shwd mae” yn gymaint o gysur ac yn lloni calon – gallwn ni i gyd fod yn falch o’n hymdrechion er lles eraill.

Beth bynnag sydd o’n blaen yn y dyfodol rhaid cofio am y Gwasanaethau Gymunedol a’r Busnesau lleol sydd wedi bod yn asgwrn cefn ein Cymuned. Mawr hyderaf y byddwn i gyd yn parhau i gefnogi a gweld gwerth ein cyfleusterau gwerthfawr lleol a na ddylir byth eu derbyn yn ganiataol.

Wedi’r storm hon “Mi ddaw eto haul ar fryn” a byddwn ni gyd eto yn ein tro yn cael y pleser o gymdeithasu gyda’n gilydd.

Yn y cyfamser os oes angen rhywbeth arnoch cofiwch cysylltu a mi ar y rhif arferol 07792 199161 neu trwy ebost

LDaviesEvans@sirgar.gov.uk

Cofion cynhesaf a chadwch yn ddiogel.

Linda Evans (Cynghorydd)

Digwyddiad Nesaf Clwb Hanes Lleol

Ym mis Mawrth, cyn y ‘lockdown’, dywedodd Mary Thomason wrth Glwb Hanes Lleol Llanfihangel-ararth a’r Plwyf am ei hen ewythr nodedig, John Pryce Jones. Plentyn siawns oedd ef a gafodd ei eni yn 1894. Cafodd ei fagu gan eu modrybedd ym Mryn Hafod, Pencader. Aeth i’r ysgol yn y pentref ac wedyn Ysgol Ramadeg Llandysul. Astudiodd ym Mhrifysgol Aberystwyth a chafodd radd yng nghemeg ffisegol.

Ar ôl gwasanaethu yn y Llynges yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf, aeth i weithio i gwmni Reckitts yn Hull. Yno gwnaeth lawer o ymchwil ar bigmentau a daeth yn enwog am ei waith. Hefyd roedd diddordeb yng ngwenyn ganddo ac astudiodd briodweddau mêl. Cafodd ei anrhydeddu fel FRIC a FLS. Priododd yn 1921 ond yn drist bu farw’i fab ar ol cwympo drwy iâ pan oedd yn 19 oed. Ar ôl ymddeol symudodd John Pryce Jones i fyw ym Moncath a bu farw yn 1956. Mae mwy o fanylion amdano ar y wefan www.pencader.org.uk.

Achos y coronafirws roedd yn rhaid i ni ganslo gweddill ein rhaglen yn ogystal ag ein taith hanesyddol flynyddol. Yn obeithiol gallwn ailddechrau rywbryd yn ystod yr hydref ac aildrefnu’r tair sgwrs a gafodd eu gohirio. Bydd mwy o fanylion yn y cylchlythyr ac ar y wefan uchod unwaith eu bod ar gael.

Clecs Bro Cader

Community Newsletter-Cylchlythyr Cymunedol

Clecs Bro Cader 101

Cylchlythyr cymunedol ar gyfer ardal Pencader sy’n cynnwys

Mae fersiwn ar-lein o’r rhifyn diweddaraf ar gael yma

Nodiadau Natur

Nodiadau Natur: Mehefin

Er i’r tywydd droi, rydym wedi cael gwanwyn gogoneddus! Mae’r cloddiau’n edrych yn wyrdd a ffrwythlon, ac mae ochrau sydd heb eu torri yn llawn llygaid llo mawr a blodau’r meirch. Mae’n gardd wedi bod yn llawn cacwn, gwenyn mel a buchod coch cwta’n hedfan o flodyn i flodyn.

Mae hefyd yn bendant yn dymor y cywion bach – mae fy stoc o fwyd adar yn diflannu’n gyflym wrth i’r titw mawr, titw tomos las, adar y to a’r gwyrddbinc loddesta – alla i ddim cadw i fyny!

Seren ein gardd yw’r gwenoliaid – treuliom y dyddiau cynnes yn gwylio carfan o’r wenoliaid duon yn gwibio trwy’n gardd fel y ‘Red Arrows’, gyda blymio’n gyflym yn nawr ac yn y man i’w nyth ar ein tŷ i fwydo’u cywion swnllyd!

Roedd barcutiaid coch a bwncathod yn ymuno gyda nhw i gylchdroi’n uchel yn yr awyr, yn mwynhau’r aer cynnes – mae’n rhaid ei bod yn gwneud hynny am hwyl! Rhai o’r pethau y byddaf yn edrych allan amdanynt yn yr ychydig fisoedd nesaf bydd blodau’r ysgaw – i wneud cordial – a gwylio bysedd y cŵn yn datblygu’n dyrau gwych o borffor wrth iddynt dyfu’n uwch ac yn uwch.

Awgrym amgylcheddol: Rhowch gynnig ar wneud pwll! Gall fod yn unrhyw faint (dim ond 50 x 50 cm yw ein un ni), a gall fod yn fwced. Llenwch lestr a dŵr; dŵr glaw, os gallwch chi, a gwnewch yn siŵr bod rhywbeth ynddo (fel darn o bren) er mwyn i unrhyw greadur, fel broga, fedru dod allan.

Os gallwch, ceisiwch ddod o hyd i blanhigion pwll, a rhowch ychydig o gerrig yn y gwaelod. Yna arhoswch – cymerodd lai na diwrnod i gael ymwelwyr i symud i mewn. Peidiwch a phoeni os yw’r dŵr yn troi’n wyrdd, gadewch iddo, ac os byddwch yn tynnu unrhyw blanhigion neu ddail o’r pwll, gadewch nhw wrth y pwll am ddiwrnod cyn eu clirio i ffwrdd, er mwyn i unrhyw greaduriaid bach fedru cropian allan ac yn ol i’r dwr. Am fwy o gyngor ar greu pwll, ewch i www.rsbp.org.uk a chwiliwch am greu pwll bach.

Morgan Jones

Merched y Wawr Pencader a’r Cylch

Chwefror 2020

Daeth aelodau’r gangen ynghyd i ddathlu Dydd Gŵyl Ddewi mewn cinio yn nhafarn Gwarcefel, Prengwyn ar y 25ain Chwefror, 2020. Croesawyd pawb gan ein llywydd, Mrs Fioled Jones gan gynnwys dau ŵr dewr sef Tom Lewis a Dafydd Jones a’n siaradwr, Mrs Anne Thorne o Lanllwni.

Ar ol cinio croesawyd Mrs Thorne yn swyddogol i’n plith. Roedd gan nifer o’r aelodau atgofion amdani yn cystadlu mewn cystadlaethau cenedlaethol Merched Y Wawr. Merch o Gwm Nedd yw Mrs Thorne yn wreiddiol ond mae hi a’i gŵr, David, wedi ymgartrefi ers blynyddoedd ac wedi magu eu plant yn yr ardal hon. Mae’r ddau wedi gwneud gwaith aruthrol i hybu ac amddiffyn ein hiaith a’n diwylliant.

Cawsom wledd o hanesion a storïau yn ystod y prynhawn. Codi testun wnaeth Mrs Thorne o lyfr Between Two Worlds gan Peter Lord sydd yn dilyn hanes merch o Gwm Nedd megis Winifred Coombe Tennant. Ganwyd hi ym 1895 a chafodd addysg oedd yn cynnwys mynychu ysgolion yn yr Eidal a Ffrainc. Priododd yn ifanc i ddyn cyfoethog a byw ei bywyd priodasol yn Cadixton Lodge. Roedd yn byw bywyd breintiedig iawn ond hefyd yn ofalgar o’i chymdeithas, o ddiwylliant ac o’i gwlad. Roedd yn cefnogi’r Eisteddfod ymysg llawer o bethau celfyddydol gan gynnwys oriel Glynn Vivian, Abertawe. Bu’n ymgyrchu hefyd i gael pleidlais i wragedd.

Dim ond blas o’r hanes diddorol a gawsom gan Mrs Thorne yw’r uchod ac rydyn fel cangen yn eich hannog i fynd i glywed y stori neu i chwilio am y llyfr os gewch gyfle.

Diolchodd Mrs Fioled Jones yn ddidwyll am yr hanes ddiddorol a gawsom yn ystod y prynhawn.

Bydd ein cyfarfod nesaf ar 30ain Mawrth lle bydd Non Elias o Melysion Mam yn ymuno gyda ni yn Festri Capel Nonni, Llanllwni am 7 o’r gloch.

  Cysylltwch gyda:        Fioled Jones – 01559 384617                                    

Gwyneth Alban – 01559 384344                                    

Ann Phillips – 01559 384558  

Movin Monkeez

Cystadleuaeth Pasg P.I.D.A

Painting competition

Page 1 of 5

Powered by WordPress & Theme by Anders Norén