Tag: gardening

Nodiadau Natur

Nodiadau Natur: Awst

Mae cychwyn mis Awst yn dod â’r mis cynhesaf (er nad y mis sychaf fel arfer) o’r flwyddyn pan fydd y pridd yn gynnes, y llysiau’n cnydio a’r llwyni ffrwythau’n llawn ffrwyth. Mae ein gardd yn llawn adar duon yn ceisio’n galed i gyrraedd y cyrens duon, tra bod sŵn cacwn yn llenwi’r ardd wrth iddynt fwynhau’r mintys y gath sydd wedi tyfu’n dal gyda glaw’r haf. Mae’r nosweithiau’n tywyllu yn araf, yn ein hatgoffa na fydd yr haf yma am lawer hirach, ond wrth i mi grwydro o amgylch fy ngardd yn y cyfnos mae sŵn y gweilch wyfynod tiriogaethol a’r gwenoliaid duon sgrechlyd yn paratoi i fynd i Affrica yn fy atgoffa ei bod hi’n dal yn haf o hyd. Mae’r glaswellt wedi tyfu’n hir yn y caeau, ac yn chwythu yn y gwynt, a’r feillionen hopysaidd, planhigyn blodeuog melyn isel sy’n cael ei enw o’i chodau hadau tri darn ar ffurf troed aderyn yn cuddio ar waelod y gwair. Mae’n rhaid stopio am ychydig ar eich taith wrth gerdded y ci neu gerdded i’r siop yr adeg yma o’r flwyddyn i edmygu’r planhigion yn llawn blodau a’r coed ar eu gorau, a bod yn ddiolchgar am gael byw mewn lle mor hyfryd.

 Tip Amgylcheddol y Mis:

Contract ffôn ecogyfeillgar

Mae ffonau’n rhan enfawr o’n bywydau ac yn defnyddio adnoddau hanfodol y ddaear, felly mae angen i ni ddefnyddio ystyriaeth amgylcheddol a moesegol hefyd. Gallwch wneud hyn trwy ddewis y darparwr contract eco-gyfeillgar, Ecotalk, sy’n cael ei redeg mewn partneriaeth â’r RSPB. Mae’n defnyddio ei elw i brynu tir ac yna’n plannu dolydd blodau gwyllt ar y tir. Mae Ecotalk yn defnyddio rhwydwaith EE ac rwyf wedi cael signal ym mhobman yr wyf ei angen, ac am bris gwirioneddol gystadleuol. Os ydych chi’n chwilio am ffôn newydd, edrychwch ar Fairphone – ffôn fodwlar y gallwch newid darnau ohoni eich hunan, wedi’i gynhyrchu o ddeunyddiau wedi’u hailgylchu ac o ffynonellau moesol, sydd bellach cystal ag unrhyw ffôn arall, ac yn well i’r amgylchedd – prynais fy un i ar eBay wrth i fatri fy hen ffôn roi’r gorau i gadw ei drydan, felly nid yn unig mae’n eco-gyfeillgar ond yn ail-law hefyd (cyfuniad gwych!). Bydd Fairphone hefyd yn cymryd eich hen ffôn a’i ailgylchu.

Morgan Jones

 

Nodiadau Natur: Mehefin

Ac, yn sydyn, rydyn ni yn yr Haf ac mae’r diwrnod hiraf bron yma. Er ein bod efallai wedi cael ein galluogi ychydig i allu mynd allan a gwneud mwy, mae natur wedi bod yn bwrw ymlaen â’i amser mwyaf cynhyrchiol o’r flwyddyn – y tymor bridio. Os ydych chi wedi deffro’n gynnar ac wedi pipo’ch pen y tu allan yn ddiweddar, byddwch chi wedi clywed y corws gwawr mwyaf ysblennydd – adar o bob lliw a llun yn trydar mor uchel ag y gallant i ddenu sylw menywod eu rhywogaethau. Yn ein tŷ ni, rydyn ni wedi bod yn gwylio’r titw tomos las prysur ac adar y to yn gwneud nythod – gall y ddau gael mwy nag un nythaid o gywion y flwyddyn ac mae pob nythaid yn cymryd tua 3 wythnos i hedfan y nyth. Bydd rhieni’r titw glas yn brysur yn ystod y tair wythnos hynny – mae nythaid o gywion maint cyfartalog angen tua 10,000 o lindys ac infertebratau eraill i’w cael i oedran hedfan y nyth!   Mae rhagor o flodau gwyllt yn blodeuo y mis hwn – bydd bysedd y cwn, carpiog y gors a llygaid y dydd i gyd yn ymddangos nawr, gan ddechrau llenwi unrhyw fannau gwyllt â lliw. Mae’n bwysig iawn ceisio gadael rhywfaint o ofod yn wyllt yr adeg hon o’r flwyddyn fel bod gan flodau gwyllt le – mae eu hangen arnom i gefnogi ein peillwyr, gan gynnwys gwenyn, gwyfynod a gloÿnnod byw. Mae peillwyr yn dirywio oherwydd diffyg bwyd, oherwydd y defnydd o laddwyr chwyn ac awydd pobl i dorri’r gwair yn fyr. Fodd bynnag, mae gwir angen inni beillio blodau a chnydau, felly ceisiwch fod ychydig yn llai taclus eleni a gadael lle i fywyd gwyllt ffynnu.   Awgrym amgylcheddol y mis: Siopa’n lleol Ar ôl blwyddyn o aros yn ein tai rydyn ni’n gwneud y gorau o gymdeithasu a bod y tu allan. Ond gall barbeciw a phicnic wneud llawer o wastraff – barbeciws na ellir eu hailddefnyddio, bwyd mewn plastig, diodydd mewn poteli. Felly, yn ogystal â phrynu barbeciw y gellir ei ailddefnyddio i chi’ch hun, beth am fynd ar daith i’ch cigydd lleol i gael y cig ar eich barbeciw – ansawdd uwch, cefnogi cigydd lleol, a nawr mae rhai cigyddion yn hapus ichi ddod â’ch cynwysyddion eich hun i gario eich nwyddau.   Morgan Jones   

 

 

Nodiadau o Sied yr Ardd

Chwefror Nodiadau

Nawr bod dathliadau’r Nadolig drosodd a’r Flwyddyn Newydd wedi hen gychwyn, mae’n amser da i ddechrau meddwl am y tymor sydd i ddod yn yr ardd.

Mae sglodion yn ‘fwyd cysur’ y byddwn yn ei fwynhau’n fawr yn ystod y gaeaf, ac rwy’n siŵr y bydd llawer o ddarllenwyr yn cytuno, ac yn cael pleser o fwyta ambell blatiaid o’r pryd poblogaidd o datws. Mae sglodion, wrth gwrs, yn cael eu gwneud o datws, sy’n un o’r cnydau llysiau mwyaf amlbwrpas.

Mae yna lawer o wahanol fathau o’r ‘daten’ gyffredin. Mae Old Gumboot wedi tyfu nifer o’r dwsinau o amrywiaethau sydd ar gael i arddwyr roi cynnig arnynt.

Mae’r mathau sy’n aeddfedu’n gynnar fel arfer yn cael eu rhannu’n ddau grŵp, y cynnar neu’r ail gynnar, sy’n cymryd tua 14-16 wythnos o blannu i gynaeafu, mae hyn wrth gwrs yn dibynnu ar y tywydd ac nid yw’n rheol ddigyfaddawd. Mathau cyntaf profedig yw’r ‘Rocket’ sef y cynharaf neu’r ‘Casablanca’ sydd â chroen gwyn iawn a chnawd hufennog.

Mae’r mathau ail gynnar yn cymryd ychydig yn hirach i aeddfedu, y mathau o bwys yw’r ‘Maris Peer’ sy’n gnydiwr da, neu beth am roi cynnig ar ‘Kestrel’, math wobrwyedig gyda blas da ‘hen ffasiwn’ ac egin porffor.

Mae yna ddewis llawer ehangach o’r prif fathau o gnydau, mae rhain angen cyfnod tyfu hirach, sy’n golygu cynaeafu’n hwyrach a’i storio ar gyfer y gaeaf. Mae’n debyg mai ‘Maris Piper’ yw’r daten fwyaf poblogaidd ac a dyfir yn eang ar gyfer gwneud sglodion, ac mae’r siopau sglodion yn hoff iawn ohoni.

Mae ‘Cara’ yn dda mewn hafau sych gan ei bod yn medru gwrthsefyll sychder a rhai o’r afiechydon tatws cyffredin. Os yw’n well gennych daten croen coch, mae’n bosib mai’r ‘Desiree’ yw’r un i chi.

Mae yna rai mathau newydd o’r math ‘Sarpo’ sydd, yn ôl pob son, yn gallu gwrthsefyll clwy’r tatws, sy’n broblem yma yng Ngorllewin Cymru, lle mae’r atmosffer yn fwy llaith nac mewn rhannau eraill o’r wlad.

Beth am roi cynnig ar dyfu amrywiaeth gwahanol eleni? Mae yna ddewis eang ar gael yn eich siop arddio leol, yn barod i’w plannu allan ym mis Mawrth/Ebrill, gan edrych ymlaen at eich bowlen o sglodion cartref eich hunan!

Garddio Hapus

Old Gumboot

Rhagfyr Nodiadau

Mae Old Gumboot yn dwli ar hen offer amaethyddol ac yn hoff iawn o ymweld â sioeau sy’n dangos hen beiriannau. Rydym yn ffodus yn y rhan yma o Orllewin Cymru i gael sawl sioe a diwrnodau gwaith hen beiriannau yn ystod y tymor. Mae tywydd ffafriol 2019 wedi bod yn garedig i’r trefnwyr a’r ymwelwyr i’r digwyddiadau yma. Ym mis Mehefin cynhelir y Sioe bwysig gyntaf a drefnir gan y ‘Towy Valley Vintage Club’ ym maes sioe Pontargothi, mae’r sioe bob amser yn cynnig nifer dda o beiriannau ysgubor, llawer ohonynt yn gyrru – setiau cneifio defaid, generaduron, pympiau dŵr, torwyr gwreiddiau ac ati, sef eu gwaith yn y dyddiau cynt. Mae yna hefyd hen dractorau, ceir clasurol a hen, a llu o beiriannau eraill yn cael eu dangos. Ychydig yn ddiweddarach yn y flwyddyn mae sioe hen bethau Dyffryn Teifi, a gallwch weld arddangosfa enfawr o hen dractorau (dros 100 fel arfer) ynghyd â cheir clasurol, cerbydau masnachol, drymiau dyrnu, byrnwyr ac ati, a stondinau ‘Auto jumble’ sy’n ffynhonnell dda am ddarnau sbar sy’n anodd eu darganfod. Yn hwyrach yn y tymor cynhelir diwrnod gwaith vintage Camrose yn Sir Benfro. Cynhelir y sioe yma ar gaeau mawr lle cynaeefir y llafur gan ddefnyddio hen rwymwyr a dyrnwyr medi, gosodir drwm dyrnu i wahanu’r grawn o’r gwellt, yn aml yn cael ei bweru gan injan dynnu stêm neu hen dractor. Gwelir tractorau, ceffylau ac erydr yn troi’r sofl gwellt, yn cael ei dilyn gan offer eraill i dorri’r pridd i greu gwely hadau er mwyn paratoi ar gyfer ailhadu. Cynhelir sioe waith Talgarreg ym mis Medi; mae’r digwyddiad yma’n ymgorffori sioe gynnyrch mewn pabell fawr ar wahân. Mae tractorau gweithio a statig hefyd i’w gweld yma, ynghyd a chasgliad mawr o dractorau ac injans ysgubor. Eleni gwelwyd 2 beiriant dyrnu yn gweithio, wedi’u gyrru gan dractorau lleol, un Field Marshall ac un Fordson Major, y ddau o’r 1950au. ffordd draddodiadol, tatws a gasglwyd gan fyddin o godwyr, a’u gwerthu i’r cyhoedd. Fel y gwelwch rydym yn ffodus i gael toreth o ddigwyddiadau yn yr ardal trwy gydol y tymor. Rhwng y sioeau ceir clasurol, teithiau tractor i godi arian, ac ‘Autojumbles’, mae rhywbeth o ddiddordeb i selogion hen bethau yn cael ei gynnal bron pob penwythnos drwy’r tymor. Efallai y dylai’r Hen Gumboot fynychu un o’r arwerthiannau lleol niferus yn yr ardal i ddod o hyd i ‘drysorau’ i’w harddangos yn y sioe leol! Bydd yn rhaid i fi fynd yn ôl i’r ardd y tro nesaf, ond mae’r ddaear yn soeglyd ar hyn o bryd!

Old Gumboot

Hydref Nodiadau

Bob blwyddyn tua’r adeg yma, pan mae’r planhigion yn y gwely blodau’n dal i edrych yn dda, mae’r postmon yn gollwng llwyth o gatalogau bylbiau trwy’r blwch llythyrau, a dyma’r adeg y sylweddolwch yn sydyn bod yr haf yn dod i ben, a bod angen i chi ganolbwyntio ar ddewis bylbiau i flodeuo’r gwanwyn nesaf. Bylbiau cennin Pedr a narsisws yw’r mathau mwyaf poblogaidd ar gyfer plannu yn ein gerddi, a nhw mae’n debyg yw’r bylbiau mwyaf rhwysgfawr o fylbiau’r gwanwyn, ac eithrio’r teulu tiwlip efallai. Yr hydref yma, rwy’n bwriadu plannu cennin Pedr sy’n tyfu’n weddol fyr, a elwir ar lafar yn ‘cennin Pedr Dinbych-y-pysgod’ (Narcissus Obvallaris). Nid yw’r math yma ar gael mor eang â rhai mathau, ond mae’n genhinen Pedr bach gwych, sy’n ddelfrydol ar gyfer naturoli mewn ardaloedd o laswellt lle mae’n edrych yn fwy naturiol. Os na allwch eu cael yn lleol gellir eu canfod ar-lein yn www.dutchbulbs.co.uk. Gallwch fod yn ddigon ffodus i ddod o hyd i’r amrywiaeth Narcissus Lobularis (y Cennin Pedr Lenten), sy’n berl o blanhigyn sydd yn ymdebygu’n agos iawn i’n cennin Pedr gwyllt. Dyma un o ddim ond llond llaw o gennin Pedr sy’n frodorol i’r DU, a dywedir taw dyma’r blodyn a ysbrydolodd linellau enwog y bardd Wordsworth. Credaf fod y mathau llai yma, sy’n llai swagar, cystal a rhai o’r mathau mwy modern, sy’n tueddu, yn fy marn i, i edrych bron yn ‘artiffisial’. Mae carped o grocws yn eu blodau yn olygfa i’w chroesawu’n gynnar yn y gwanwyn. Mae crocws yr un mor dda wedi’u plannu mewn border neu mewn lleoliad glaswelltog, ond cofiwch na fyddwch yn gallu torri’r lawnt lle maent yn tyfu, a all wneud i’r ardal edrych yn flêr nes eu bod wedi marw yn hwyrach yn y gwanwyn. Mae crocws yn fylbiau llai, ac yn gymharol rad, sy’n eu gwneud yn hawdd eu plannu mewn swmp, i greu llifoedd trawiadol o’r holl liwiau amrywiol sydd ar gael. Wrth gwrs mae yna lawer mwy o fylbiau sy’n blodeuo yn y gwanwyn ar gael o’ch siop arddio leol neu gyflenwr arlein. Nawr yw’r amser i blannu’r mwyafrif o rywogaethau, yn ddelfrydol cyn i’r tywydd droi yn rhy oer a gwlyb. Ceisiwch bob amser gael bylbiau sy’n cael eu tyfu yn y DU, gan fod mwy a mwy yn cael eu tyfu yma nawr. Hefyd gwnewch yn siŵr bod y bylbiau wedi eu tyfu’n fasnachol, ac nid wedi eu casglu o’r gwyllt. Gobeithio y gwnewch lwyddo i gynhyrchu sioe drawiadol y gwanwyn nesaf yn eich borderi a’ch potiau.

Garddio Hapus,

Old Gumboot

Powered by WordPress & Theme by Anders Norén